“Tiên đồng hội quạt, hội đồng tiên
Lương duyên kết quạt, giải tâm phiền
Phiền tâm quạt, tay đưa gió
Gió đưa tay quạt, hội đồng tiên”
(thơ truyền miệng làng quạt Chàng Sơn)
Những ngày giữa tháng 7 âm lịch, làng nghề mộc Chàng Sơn lại rộn ràng trong lễ hội Thành hoàng làng. Chàng Sơn nổi tiếng từ hàng trăm năm nay bởi tay nghề thợ mộc nức tiếng. Từ những người học tập, nghiên cứu nghệ thuật truyền thống Việt Nam không thể không ấn tượng những pho tượng La Hán trong chùa Tây Phương, là những tuyệt tác từ bàn tay người thợ mộc của làng; đến những người ngoài ngành được biết đến qua những câu chuyện, bài học về văn hóa truyền thống, chắc hẳn đã từng nghe tiếng, may mắn hơn có thể đã từng đến và chiêm ngưỡng.
Cùng với nghề mộc, Chàng Sơn còn nổi tiếng là vùng đất bách nghệ với nghề làm quạt, làm bánh chè lam… Trong số đó, nghề làm quạt nổi bật hơn cả, hiện nay trở thành chỉ dấu văn hóa của cả vùng.
Quạt này ngoài giấy trong xương
Đã cầm lấy quạt thì thương lấy người
(ca dao)
Câu ca dao chứa đầy tâm sự của người làm quạt, mong mỏi gửi gắm nỗi niềm của nghề, của người, và của Đời.
Những chiếc quạt tưởng như chỉ cần chẻ ít xương tre, dùng hồ quết lên giấy, hoặc vải, dán vào từng nan, miết một vài lượt là xong. Nhưng không, những gì đơn giản có khi lại công phu đến không ngờ. Từng chiếc nan tre nếu không xử lý cẩn thận thì dễ bị gãy, xước xơ, thậm chí người thợ còn phải dùng tay chà qua chà lại cho nan trơn và đảm bảo từng sợi tre ngoan ngoãn nằm im. Rồi khâu chọn giấy dó, vải the… từng công đoạn đều vô cùng tỉ mỉ.
Hiện nay, để sở hữu một chiếc quạt kiểu truyền thống không có gì khó khăn. Quạt làm hàng loạt theo dây chuyền công nghiệp được bán nhiều với mẫu mã đa dạng, bắt mắt ở ngoài chợ, trên sàn giao dịch điện tử… Với người yêu và hiểu văn hóa truyền thống, họ lại muốn tìm về từng chiếc quạt làm thủ công, vì với họ, cầm chiếc quạt trong tay, đâu chỉ để lấy một chút gió mát, mà là cả một lịch sử văn hóa nằm gọn trong đó.
Chiếc quạt được người thợ trân trọng làm từ Tâm, mới có thể cất tiếng kể chuyện.
(Doaiphuongthucac)
